عبد الحي الكتاني ( مترجم : عليرضا ذكاوتى قراگزلو )

104

نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي )

( 1 ) ابو عبيد گويد : حسّان را سه فضيلت است : يكى اينكه در جاهليت شاعر مدينه بود ؛ ديگر اينكه در دورهء مسلمانى شاعر پيغمبر ( ص ) بود ؛ سوم اينكه ميان همهء يمانيان ( قحطانيان ) يكتا شاعر اسلام است . ( 2 ) در شرح الجلى شهاب البربير آمده است كه صحابه ، معدن و منبع شعرند و خلفاى اربعه ، از همه بهتر شعر مىسرودند و ميان خلفاى اربعه ، ابو بكر شاعرتر بود . سيد مصطفى بكرى صدّيقى ، اشعار ابو بكر را به ترتيب الفبا مرتب كرده است . عايشه هم در شاعرى از خنساء برتر است . او آن قدر شعر عربى حفظ بود كه مردان عاجزند ، چه رسد به زنان . دربارهء حسان گويند : زبانش دراز و سوزان و برّان بود . نيز از جمله شاعران صحابه ، مىتوان نابغهء جعدى ، كعب بن زهير ، كعب بن مالك ، زبر قان ، عباس بن مرداس ، عمرو بن عاص ، عبد الله بن رواحه ، ضرار بن الخطاب ، عباس عموى پيغمبر ( ص ) ، پسرش عبد الله ، لبيد ، معاويه ، ابو سفيان و مغيرة بن شعبه را نام برد . پيغمبر ( ص ) شخصا حسان را به شعر سرودن و هجوگويى مشركان تشويق كرده ، مىفرمود : از زخم شمشير برايشان دردناك‌تر است . نيز حضرت از صحابه مىخواست كه شعر بخوانند ؛ و از خون كعب بن زهير به خاطر شعر گذشت ؛ و شيرين كنيز قبطى خويش را به حسان جايزه داد . ( 3 ) ابن سيّد الناس ( درگذشته به سال 734 ) ، در قصيده‌اى ، نام شاعران مرد و زنى كه مدح پيغمبر ( ص ) را گفته‌اند ، گرد آورده و سپس در كتابى به نام منح المدح يا فتح المدح به ترتيب الفبا مدوّن ساخته و تعدادشان را به قريب دويست رسانيده است . از معاصران ما ، على بن شاكر موستارى معروف به جابىزاده ساكن استانبول ، كتاب نفيسى موسوم به حسن الصحابة فى شرح اشعار الصحابة دارد كه جزء اول آن در 362 صفحه چاپ شده ، اشعار صحابه را و به ترتيب قوافى در حمد خدا و مدح مصطفى ( ع ) آورده است و از دويست صحابى ، از يك بيت تا يك قصيده نقل كرده و لغات را شرح داده است . اما شاعران مسلمان كه در طول قرنها پيغمبر ( ص ) را مدح كرده‌اند ، بىشمارند ؛ زيرا كمتر مسلمان صاحب ديوانى هست كه دست كم در صدر ديوان ، پيغمبر ( ص ) را نستوده باشد . نويسندهء الرحلة العياشية در مكّه ، جلد هفتم منتهى السئول فى مدح الرسول ، نوشته شده به سال 673 را ديده كه البته قصد مؤلف استقصا نبوده و معلوم نيست تا پايان كتاب ، چند جلد ديگر باقى مانده است . نيز از معاصران ما ، ابو المحاسن نبهانى شاعر ، مجموعهء مدايح نبوى را به ترتيب الفبا گرد آورده كه در چهار مجلد چاپ شده و به هر حال نمى است از يمى ، و كمى است از بسيارى .